Stiltestaking

Dumitru Tudor stond in 1990 dagenlang zwijgend in het centrum van Boekarest uit protest tegen de communistische opvolger van dictator Nicolai Ceausescu. Vanwege zijn acties moest de familie Tudor Roemenië ontvluchten. Zijn dochter Ioana groeide op in Nederland. 27 jaar later herhaalt ze haar vader’s stiltestaking maar nu voor hedendaags onrecht. Veel Roemenen hebben het gevoel dat de revolutie nooit voltooid is. Met honderdduizenden demonstreerden ze in de koude winter van 2017 wekenlang onafgebroken tegen corruptie.

Door Emmie Kollau

Stilte is bijna zoiets als een luxegoed tegenwoordig. Mensen gaan op retraite in een Indiase ashram of een Frans klooster om te mediteren, tot rust te komen of niet minder dan zichzelf te vinden. In 1990 vlak na de Roemeense Revolutie had Dumitru Tudor heel andere redenen om dagenlang te zwijgen. Hij gebruikte stilte als manier om te protesteren tegen de nieuwe president van Roemenië Ion Iliescu. De oude collega van dictator Nicolae Ceausescu beloofde vooral meer van hetzelfde. De net opgebloeide onafhankelijke media werden de kop ingedrukt en demonstraties werden met veel geweld neergeslagen.

Tijdens die onrustige periode komt Dumitru in het vizier van de geheime politie, het was een kwestie van ‘op de verkeerde tijd, op de verkeerde plek’. Hij wordt tot vijand van de democratie benoemd en op ‘vrijwillige vakantie’ gestuurd door zijn werkgever. Hij voelt zich monddood gemaakt en besluit in actie te komen. Zonder er echt over na te denken pakt hij een stuk papier en schrijft 13 eisen aan de regering op. Het vrijlaten van de gearresteerde demonstranten, vrije media etc. Hij loopt naar Hotel Intercontinental in het centrum van Boekarest en gaat daar simpelweg staan: één man zonder woorden, maar met een boodschap. Het duurt niet lang of fotografen ontdekken hem en zijn verhaal in de kranten verschijnt.

Dumitru wordt gearresteerd en voor vier maanden vastgezet. Na zijn vrijlating besluit de familie het land te verlaten. Na een maandenlange tocht belandt het gezin in Nederland. Ioana is dan negen jaar oud. Ze ontwikkelt zich tot performancekunstenaar en leidt in Leiden een nieuw theater voor geëngageerde kunst. 27 jaar na dato besluit ze haar vader’s stiltestaking te herhalen, maar nu vanwege  hedendaags onrecht. In april bezoekt ze ter voorbereiding haar vader in Enschede. Dumitru lijkt licht geamuseerd door de geplande actie van zijn dochter, maar ook geëmotioneerd. Hij vindt het dapper dat Ioana haar actie gaat uitvoeren, en goed voor haar generatie en voor ‘de hoop’. Maar ‘ouder en wijzer’ zoals hij zelf zegt betwijfelt hij ook de effectiviteit van haar actie. Over zijn eigen stilteprotest zegt hij nu: “ik heb er geen spijt van, maar ik betreur wel mijn gebrek aan effectiviteit’.

(tekst gaat verder onder de video.)

Op 9 juni om 11 uur in de ochtend loopt Ioana het Piata Victoriei voor het regeringsgebouw op. Hier op deze barre asfaltvlakte in het midden van een vierbaans rotonde waar onafgebroken het verkeer rondraast, demonstreren elke avond nog de laatste volhouders van de massale protesten van januari. Ze zijn hier nu al 137 dagen. Ioana neemt plaats in het midden van het plein. Om haar nek een papier volgeschreven met eisen van Roemenen die op de avond voor de performance hun grieven kenbaar gemaakt hebben tijdens een speciale bijeenkomst.

Aan het einde van de ochtend komt Ioana's vader langs. Hij weet niet of hij moet lachen of huilen. “Er zouden hier miljoenen mensen moeten staan”, zegt hij met tranen in de ogen. “Zij is alleen.” Ioana staat vijf dagen lang acht uur per dag in regen en felle zon, in stilte. Ook buiten het plein spreekt ze geen woord. Een keer maakt ze een foutje en antwoordt uit automatisme de schoonmaakster van het hotel. Op de derde dag krijgt ze gezelschap van Calin Andrei, een van die vasthoudende demonstranten. Een dag later voegt ook Mihai Mermezan zich zwijgend bij hen.

Ioana stopte met zwijgen op 13 juni, precies 27 jaar na het begin van de ‘Mineriada’, waarbij president Iliescu mijnwerkers ronselde om de demonstraties tegen zijn regering uiteen te slaan. Hoeveel doden en gewonden er vielen is nog steeds niet duidelijk. Iliescu bleef president tot 1996 en opnieuw tussen 2000 en 2004. Hij werd aangeklaagd voor misdaden tegen de menselijkheid, maar heeft tot nu toe een veroordeling kunnen ontlopen.

Het eerste woord van Ioana na het afbreken van haar staking is ‘hoi’. “De volgende keer bedenk ik iets beters”, reageert ze later.

Share this